Anjiyografi, damarların özel görüntüleme yöntemiyle incelenmesi anlamına gelir. Vücudun farklı damar yatakları (örneğin şah damarları, kol veya bacak damarları) anjiyografi yöntemi ile değerlendirilebilir.
Koroner anjiyografi, kalbi besleyen atardamarların (koroner arterler) X-ışınları altında kontrast madde (boyar madde) yardımı ile görüntülenmesi yöntemidir. Kalbi besleyen bu damarlardaki darlık veya tıkanıklıklar, yani koroner arter hastalığı, koroner anjiyografi ile değerlendirilebilmektedir.
Koroner arterleriniz, kalbinize kan taşıyan ve onu besleyen hayati damarlardır. Daralmış veya tıkanmış bir koroner arter, kalp krizi ile sonuçlanabilir ve hayati önem arz edebilir.
Koroner anjiyografi kimlere yapılır?
- Tipik anjina (göğüs ağrısı) olarak bilinen, özellikle efor sırasında (yokuş çıkma, merdiven tırmanma gibi) ortaya çıkan ve dinlenmekle azalan, baskı veya yanma şeklinde hissedilen göğüs ağrısı olan hastalar
- EKG, efor testi, ekokardiyografi, miyokard perfüzyon sintigrafisi veya sanal anjiyografi (BT anjiyo) gibi tetkiklerde anormal sonuçlar saptanan hastalar
- Kalp krizi geçiren hastalar
- Kalp yetersizliği olan bazı hastalar
- Kalp ritim bozukluğunun kaynağının koroner arter hastalığı olabileceği düşünülen hastalar
- Farklı bir nedenle (örneğin kalp kapak hastalığı) açık kalp ameliyatı planlanan ve eşlik eden koroner arter hastalığı riski bulunan hastalar
Koroner anjiyografi nasıl planlanır ve yapılır?
İşlemden önce:
Kalp krizi gibi zamanla yarışılan durumlarda koroner anjiyografi acil koşullarda yapılır ve bu durumda hazırlık için zaman olmayabilir. Ancak işlem önceden planlandığında (elektif olarak), doktorunuz size nasıl hazırlanmanız gerektiği konusunda ayrıntılı bilgi verecektir. Genel hazırlık önerileri şu şekildedir:
- Testten 8 saat önce herhangi bir şey yemeyin veya içmeyin.
- Düzenli olarak kullandığınız ilaçlar hakkında (özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları) doktorunuza danışın. Hastaneye gelirken, kullandığınız ilaçları ve bir listesini yanınızda getirin.
- Alerji öykünüz varsa (özellikle kontrast madde veya ilaçlara karşı), mutlaka doktorunuza bildirin. Bu durum için kullandığınız ilaçlar varsa, onları da yanınızda bulundurun.
- Olası bir gebelik durumunuz varsa veya regl dönemindeyseniz mutlaka doktorunuza bilgi veriniz.
İşlem sırasında:
Koroner anjiyografi, hastanede kateterizasyon laboratuvarı adı verilen özel bir odada yapılır.
- Öncelikle bir hastane önlüğü giyersiniz ve işlem boyunca sırtüstü yatarsınız.
- Damar yolunuzdan sakinleştirici bir ilaç verilir. Bu ilaç sizi rahatlatır, ancak yine de verilen talimatları uygulayabilecek kadar uyanık olursunuz. Örneğin, birkaç saniyeliğine nefesinizi tutmanız veya öksürmeniz istenebilir.
- İşlem boyunca kalp ritminiz elektrokardiyogram (EKG) ile takip edilir.
- Koroner anjiyografi işlemi kasık veya el bileği atardamarından yapılabilir. İşlem yapılacak bölgeye (kasık veya el bileği) lokal anestezi ile uyuşturma yapılır.
- Kardiyoloğunuz ince bir iğne yardımı ile kasık veya el bileği atardamarına girer. Ardından küçük bir tüp şeklindeki kılıfı (sheath) damar içine yerleştirir.
- Bu kılıfın içinden özellikli tel ve kateterler ile geçirilerek aort ve dalları takip edilir ve kalbin yüzeyinde yer alan koroner damarların aortadan orijin aldığı bölgelere ulaşılır. Damarlarınızın içinde kateterin ilerlemesini genellikle hissetmezsiniz.
- Floroskopi adı verilen, vücudunuzu çevreleyen ‘C’ şeklinde özel bir röntgen cihazı ile kateterin ilerleyişi her açıdan takip edilir.
- Kateterler yardımı ile koroner arterlerin aortadan orijin aldığı bölgelere dikkatlice angaje olunur ve özel bir boyar madde (kontrast madde) kateterden damarlarınıza verilir. Bu boyar madde, X-ışını altında damarlarınızın görüntülenmesini sağlar. Boya verildiğinde birkaç saniyeliğine sıcak basması veya idrara sıkışma hissi yaşayabilirsiniz.
- Kardiyoloğunuz, damarlarınızdaki kan akışını engelleyen bir darlık veya tıkanıklık olup olmadığını görüntüler.
- Eğer damarınızda ciddi bir tıkanıklık saptanırsa, işlem sırasında balon ile açma (anjiyoplasti) ve ardından stent yerleştirme işlemi yapılabilir.
- Tıkanıklığın o an açılması mümkün değilse veya birden çok damarınızda hastalık var ise veya doktorunuz daha sonra farklı bir işlem yapılmasının daha uygun olduğuna karar verirse, anjiyografi işlemi bu noktada sonlandırılır.
- Koroner anjiyografi işlemi yaklaşık 15-20 dakika sürer. Fakat bazı kompleks vakalarda işlem uzayabilir. Anjiyografi işlemine balon ve stent işlemleri ile devam edildiği durumlarda da işlem uzayabilir.
İşlem sonrası:
Koroner anjiyografi işlemi bittikten sonra kasık veya el bileğindeki kılıf (sheath) dikkatlice çıkartılır.
- Koroner anjiyografi için el bileği kullanıldıysa, bu bölgeye kol saati benzeri bir kapama aleti sıkıca sarılır ve kanama kontrol edilir. Takip eden 2-3 saat içinde bu kapama aleti tedricen gevşetilecek ve çıkarılacaktır.
- İşlem kasık bölgesinden yapıldıysa bu bölgeye yaklaşık 10-15 dakika el ile baskı uygulanarak kanama kontrolü yapılır. Kanamanın kontrolünden emin olunduğunda bu bölge sıkı bir şekilde bandajlanır ve hastanın 4-6 saat bacağını hareket ettirmeden yatması istenir. Diğer bir yöntem özel kasık kapama cihazlarının kullanımıdır ve bu yöntem ile daha erken ayağa kalkıp mobilize olunması mümkündür.
- Söz konusu süreçte hasta ve yakınları kasık veya el bileği bandajlarından herhangi bir kanama yönünden dikkatli olmalıdır. Herhangi bir kanama olması durumunda bu bölgeye bası yaparak ivedilikle yardımcı sağlık personeline haber verilmesi çok büyük önem arz etmektedir.
- Hastaların büyük çoğunluğu koroner anjiyografi yapıldıktan sonra aynı gün taburcu olabilirken, bazılarının test sonuçlarına bağlı olarak bir veya daha fazla gün hastanede kalması Bu konuda en doğru bilgiyi doktorunuz size verecektir.
İyileşme Sürecinde Genel Öneriler
- Vücudunuzdaki kontrast maddeyi (boya) atmak için bol sıvı tüketin.
- Birkaç gün boyunca ağır kaldırma ve yorucu egzersizlerden kaçının.
- Banyo veya duş için doktorunuzun izin vereceği zamanı bekleyin.
- İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
- Günlük hayata ve işe dönüş tarihinizi doktorunuzdan öğrenin.
Koroner anjiyografinin riskleri nelerdir?
Koroner anjiyografinin girişimsel bir işlem olduğu unutulmamalıdır. Her girişimsel işlem gibi koroner anjiyografinin de riskleri mevcuttur. Risk oranı hastadan hastaya ve klinik tabloya göre değişmekle birlikte, ciddi komplikasyon riski %0.2 (1000’de iki) civarındadır. Olası komplikasyonlar şu şekilde sıralanabilir;
- Boyar (kontrast) maddeye karşı oluşan alerji durumu (%0.1-0.2); kateter salonunda hali hazırda olan ilaçlar ile kontrol altına alınır.
- Ritim bozukluğu (%1-2); genellikle kısa süreli ve kendiliğinden geçen geçici çarpıntı atakları hissedilebilir. Nadiren ilaç veya elektroşok tedavisi gerektiren ritim bozuklukları gelişebilir.
- Damar Hasarı ve Kanama (%0.2-0.5); girişimin yapıldığı bacak (kasık) veya el bileği damarında tıkanma, şişlik, kanama veya morarma gelişebilir. Nadiren ameliyat, kan transfüzyonu veya ek müdahale gerektirir.
- Böbrek fonksiyonlarında kötüleşme (%5); koroner anjiyografi sırasında kullanılan boyar (kontrast) madde böbreklerden süzülerek vücuttan atılır. Dolayısı ile altta yatan böbrek hastalığı olan hastalarda bu risk artmaktadır. Nadiren geçici veya çok nadiren kalıcı diyaliz ihtiyacı oluşabilir.
- Koroner damarlarda zedelenme (diseksiyon) ve yırtılma (perforasyon) (%0.03-0.05); koroner anjiyografi sırasında kullanılan kataterler veya teller nadiren damar cidarına zarar verebilir. Söz konusu nadir komplikasyonlar olduğunda damar duvarında gelişen yırtılma, çatlama veya zedelenmenin özellikli stentler ile veya ameliyat ile acil tedavisi gerekebilir.
- Kalp krizi (%0.05-0.01); koroner anjiyografi sırasında kullanılan kataterler veya teller nadiren damar cidarına zarar verebilir ve kalp krizine neden olabilir. Stent veya acil bypass ameliyatına ihtiyaç duyulabilir. Son derece nadir bir komplikasyondur.
- İnme (felç) (%0,05–0,1); Kateter veya tellerin damarların içinde ilerlemesi sırasında damar duvarındaki pıhtı veya yağ parçacıkları koparak beyin damarlarına gidip bu damarları tıkayabilir. Bu durum, geçici ya da kalıcı felce (inmeye) yol açabilir.
Koroner anjiyografi kimlere yapılmamalıdır?
Bazı hastalarda eşlik eden sağlık durumları veya özel koşullar nedeniyle koroner anjiyografi yapılması riskli olabilir ya da beklenen faydayı sağlamayabilir.
Bu durumlara örnek olarak şunlar verilebilir:
- Aktif enfeksiyon varlığı
- İleri derecede böbrek yetmezliği
- Ağır derecede kansızlık (anemi)
- Devam eden aktif kanama
- İlaç tedavisi ile kontrol altına alınamayan ciddi hipertansiyon
- Aydınlatılmış onamın alınamaması: Hasta bilgilendirilmesine rağmen onay vermiyorsa ya da akli dengesi yerinde olmayan bir hastanın birinci derece yakınları izin vermiyorsa işlem yapılmaz.
Doç. Dr. Ali Nazmi Çalık’tan Not
“Koroner anjiyografi önerisi almak sizi kaygılandırabilir. Sonuçların ne olacağına dair endişeleriniz olabilir. Ancak bu tetkikten elde edeceğimiz bilgiler, size doğru tanıyı koymamıza ve en uygun tedavi planını yapmamıza yardımcı olacaktır. Her aşamada aklınıza takılan soruları sormaktan çekinmeyin. Sağlığınızla ilgili yolculuğunuzda, size en güvenli ve doğru şekilde eşlik etmek için buradayız.”
